Навучаючы, я i сам вучуся…

1 (2)Для кожнага праваслаўнага беларуса царкоўнаславянская мова безумоўна з’яўляецца неад’емнай часткай рэлігійнага самавызначэння. Сёння мы пазнаёмімся з чалавекам, для якога богаслужэбная мова стала яшчэ і жыццём прафесійным. У нас у гасцях пабываў дацэнт Мінскай Духоўнай Акадэміі Алесь Віктаравіч Кароль.

— Алесь Віктаравіч, раскажыце, калі ласка, пра сябе, пра Вашае дзяцінства. Наколькі Вы глыбока ведаеце свае карані?

— Нарадзіўся я ў 1967 годзе на поўна чы Расіі, у Валагодскай вобласці, у беларускай сям’і. Бацькі далі мне нацыянальнае імя – Алесь, і ніхто мяне іначай ніяк не называў, толькі Алесь. У 1969 годзе сям’я вярнулася ў Беларусь – і я з 6-гадовага ўзросту жыў у сям’і свайго прадзеда па лініі маці, протаіерэя Аляксія Маеўскага і яго сваякоў. Ён ужо быў у той час пажылы чалавек, пад 80 гадоў. А ўсяго ён праслужыў на адным і тым жа прыходзе 60 гадоў, і дзякуючы яму храм не быў закрыты ў савецкі час. Храм гэты знаходзіцца ў сяле Гарадзілава Маладзечанскага раёна. Менавіта там вельмі цікава і праходзіла маё дзяцінства. Абстаноўка ў доме прадзеда была своеасабліва старасвецкая: гэтыя людзі сфарміраваліся яшчэ да рэвалюцыі, таму многае расказвалі з тагачаснага жыцця. Яны вельмі любілі рускую класічную літаратуру і музыку. Каля хаты рос стары вялікі сад, вакол раскінуліся маляўнічыя пагоркі. У цэлым панавала атмасфера патрыярхальнай сузіральнасці і старэчай разважлівасці. Людзі ўсё ж пражылі доўгае жыццё, прайшлі праз такія ліхалецці, таму, вядома, былі вельмі асцярожлівыя. А эпоха 70-ых гадоў не спрыяла навучанню рэлігійным ісцінам. У храм мяне маці прыводзіла рэдка, але, бывала, аб гэтым даносілі ў школу. Тады класная кіраўніца выклікала маю маці і прасіла, каб дома мяне навучалі, як лічаць патрэбным, але не афішыравалі веру. Такім чынам, далучаны да веры я быў ужо ў дзяцінстве, хоць і павярхоўна.

— Скажыце, а само Таінства Хрышчэння калі было над Вамі здзейснена?

— У малечым узросце, у некалькі месяцаў. Сям’я ж была звязана з Царквой. Жылі ў доме святара, іконы паўсюль, бачыў, як маліліся. Памятаю дзіўныя рэчы, калі самі харысты на вялікія святы хадзілі і пад вокнамі спявалі калядкі і пасхальныя песнаспевы. Вось такія ўражанні засталіся са школьнай пары.

Пасля смерці прадзеда мы пера-ехалі ў Мінск у 1981 годзе, бо маці мая мела мінскую прапіску. Школу я заканчваў ужо ў Мінску, і знаёмства з выдатным беларускім паэтам Алесем Разанавым вызначыла маё далейшае паступленне ў 1984 годзе на беларускае аддзяленне філфака БДУ. Гэта была вельмі актыўная студэнцкая пара. Адбывалася спасціжэнне сусветнай культуры: наведванне бібліятэк, тэатраў, выставачных залаў, філармоніі. І па сённяшні дзень у сферы маіх асноўных цікавасцей застаюцца лінгвістыка, культуралогія, геаграфія і класічная музыка.

Пасля 2-га курса універсітэта я пайшоў у Савецкую Армію (тады не давалі адтэрміновак – заўв.рэд.) і трапіў па стане здароўя ў так званы «стройбат». І два гады я служыў у падмаскоўных Люберцах. Для студэнта гэта была суровая школа рэчаіснасці: узаемаадносіны будаваліся па законах, супрацьлеглых хрысціянскім. Мне тады дапамагала малітва, праўда, веру прыходзілася хаваць: і крыжык нельга насіць было, і ўвогуле нельга было прызнацца, што мае сваякі з царкоўнага асяроддзя. Адзінае, што ўзрадвала падчас службы, – гэта экскурсія ў Троіца-Сергіеву лаўру, хоць і наведалі мы, зразумела, толькі музей. Часы, праўда, ужо змяняліся: на двары быў 1988 год. Я са здзіўленнем убачыў у афіцыйных газетах, што Гарбачоў сустракаецца з Патрыярхам Піменам. Тады ўжо нешта зрушылася ў адносінах дзяржавы і Царквы. З’явілася надзея на паляпшэнне стаўлення да рэлігіі. У войску ў мяне была добрая магчымасць пазнаёміцца з мовамі розных народаў, бо са мною побач служылі прадстаўнікі ўсіх савецкіх рэспублік.

Пасля войска восенню 1988 года я вярнуўся на філфак і з вялікім задавальненнем зноў паглыбіўся ў вучобу. Сацыяльная абстаноўка ў канцы 80-х была ўжо зусім іншая, размаўляць можна было свабодна на розныя тэмы. Ужо было дазволена хадзіць у храмы, я бываў і на катэхізічных лекцыях свяшчэннікаў, у тым ліку протаіерэя Сергія Гардуна. Таксама мелі месца сустрэчы ў Акадэміі навук. Усё гэта было вельмі новым і цікавым. З’яўляліся артыкулы на царкоўныя тэмы, выходзілі дакументальныя фільмы. Вось у такіх умовах паступова выспявала ў мяне жаданне бліжэй пазнаёміцца з багаслоўскімі пытаннямі.

— Алесь Віктаравіч, Вы ўзгадалі пра айца Сергія Гардуна. А скажыце, каго Вы маглі б яшчэ назваць са свяшчэннікаў, хто на Вас меў духоўны ўплыў?

— Са свяшчэннікау моцна паўплываў на мяне былы настаяцель Гродзенскага сабора айцец Генадзій Яблонскі. Пазней я пазнаёміўся і з многімі іншымі свяшчэннікамі. У 90-ыя гады я ўдзельнічаў у брацтве ў імя Трох Віленскіх мучанікаў пры Петра-Паўлаўскім саборы г. Мінска.

— А калі адбылося Ваша знаёмства з Жыровічамі?

— У Жыровічы ўпершыню я прыехаў у 1990 годзе ў складзе групы слухачоў архітэктурных курсаў пры мастацкім музеі. Гэта была экскурсійная паездка, але ўражанне засталося ўсё роўна вялікае. Я вырашыў, што пасля заканчэння універсітэта варта працягваць вучобу ў Мінскай Духоўнай Семінарыі, якая тады толькі-толькі адкрылася. У 1991 годзе я скончыў філалагічны факультэт і абараніў дыпломную працу па сярэднявечнай беларускай літаратуры. Я папрасіў вольнае размеркаванне і паехаў паступаць у Мінскую Духоўную Семінарыю. У Жыровічах я меў намер не толькі вучыцца, але і выкладаць. Мой дыплом улічылі, і я быў прыняты на другі курс. Адначасова я выкладаў беларускую і рускую мовы, на якія адводзілася тады больш часу, чым цяпер. Былі вельмі арыгінальныя першыя наборы ў семінарыю. Вучыліся людзі самых розных лёсаў, і нават з розных рэспублік: з Украіны, з Малдовы, з Прыбалтыкі. Даволі многа было студэнтаў з вышэйшай адукацыяй і пасля службы ў арміі.

— Ці многія выпускнікі прымалі сан?

— Я не ведаю, як склаўся лёс ўсіх, але большая частка зараз служыць на прыходах. І не толькі ў Беларусі. Некаторыя мае аднакурснікі зараз з’яўляюцца маімі калегамі па выкладанні. Напрыклад, айцец Аляксандр Балоннікаў, айцец Генадзій Малееў, Віталій Віктаравіч Акімаў. На курс пазней ішлі айцец Сергій Лепін, айцец Віктар Васілевіч і айцец Андрэй Скробат. Так фарміравалася наша мясцовая выкладчыцкая традыцыя. У 1991 годзе семінарыя была яшчэ ў стадыі выпрацоўкі сваіх традыцый, бо гэта была эпоха значных выпрабаванняў сіл Духоўнай школы.

— А як аднесліся блізкія, знаёмыя, аднагрупнікі да таго, што Вы паступілі ў семінарыю?

— Тады гэта было даволі нязвыклым учынкам. Аднесліся, я думаю, з прыязнасцю і разуменнем. Навуковы атэізм у грамадстве ўжо быў не ў пашане.

Закончыў я семінарыю ў 1995 годзе. Ажаніўся, з 1996 года працягваў вучобу ў Акадэміі і выкладанне ў семінарыі. Асноўным маім прадметам стала царкоўнаславянская мова. Вельмі цікавы для мяне быў прадмет Гісторыя рэлігій свету. Яго тады ўвялі ў семінарскую праграму і даручылі мне выкладаць. Акадэмію я скончыў у 1999 годзе. Кандыдацкую працу абараніў па гісторыі царкоўнаславянскай мовы. Гэта быў самы першы выпуск МінДА, гады вучобы ў ёй праляцелі імгненна. Яшчэ некалькі год пасля таго я з цікавасцю хадзіў на лекцыі прыезжых прафесараў з Масквы і Пецярбурга.

— Вы жылі у манастыры, дзе знаходзіцца Жыровіцкая ікона Божай Маці. Як на Вас уздзейнічала манастырскае жыццё?

— У школьныя і студэнцкія гады я ведаў, што ў Мінску дзейнічалі толькі два храмы. Каля іх на вялікія святы дзяжурылі дружыннікі, якія не прапускалі падлеткаў і разбіраліся, хто ты і з якой школы. У 90-я гады, калі сталі адкрывацца храмы і назіраўся рэлігійны энтузіязм ва ўсім грамадстве, быў гонар, што мы нарэшце адраджаем спадчыну і ўдзельнікамі гэтай гістарычнай эпохі з’яўляемся. Вядома ж, пра Жыровічы расказваў усім знаёмым і адчуваў гонар, калі яны прыязджалі ў нашу беларускую «лаўру», хоць яна тады знешне была не ў такім велічным стане. Сам тады неафіцыйна праводзіў экскурсіі для дзеячоў беларускай культуры, можа і не вельмі знакамітых, але звязаных з маім універсітэцкім жыццём.

Ўсе пытаюцца пра навучальны працэс, пра тое, ці адрозніваюцца студэнты, што былі тады, ад сучасных. У кожную эпоху – свае студэнты, але ўсе ў такім узросце перапоўнены цягай да чагосьці новага, спробамі гэта новае ў сябе ўвабраць і ўсвядоміць. Гэта невыкараняльна са студэнцкага асяроддзя. Але пэўныя змены заўважаюцца. Тады (хоць склад студэнтаў быў і стракаты) каму было па душы царкоўнае жыццё, тыя цягнуліся да храма і без падрыхтоўкі ў нядзельных школах, без царкоўнага выхавання ў сем’ях. Ў людзей энтузіязм быў яшчэ моцны, свежы. Цяперашняе пакаленне я б назваў камп’ютэрным пакаленнем, яно больш прагматычнае, у яго менш цягі да класічнай культуры. Гэтае пакаленне больш паўсядзённа ставіцца да ўсяго царкоўнага, да традыцыі, у якой яно бесперашкодна выхоўвалася. Для мяне асабіста выкладанне ў семінарыі з’явілася аптымальным праяўленнем маіх цікавасцей і здольнасцей. У царкоўным асяродку я выкладаю гуманітарныя прадметы і стараюся даць студэнтам тое, што сам назбіраў за гады вучэння і што працягваю вышукваць для сябе. Потым гэта пераплаўляецца, сінтэзуецца і прапануецца як тэма для нейкіх разваг. Мне выкладаць цікава яшчэ і таму, што, калі агучваюцца нейкія канцэпцыі, гіпотэзы, яны крышталююцца ў словах, становяцца больш зразумелымі. Таму, навучаючы, я і сам вучуся. Асноўным сваім прадметам выкладання я лічу царкоўнаславянскую мову, на яе і больш гадзін вылучаецца. Гэта наша богаслужэбная мова, і не толькі ў Расіі, Беларусі і на Украіне, але і ва ўсіх праваслаўных славянскіх народах. Гэтая мова з’яўляецца носьбітам царкоўна-гістарычнай памяці, злучае сабой розныя эпохі.

— Скажыце, а ці думалі Вы пра хіратонію?

— Я разумею, што прыняцце свяшчэннага сана – гэта самы адказны крок у жыцці. Чалавек з глыбіні сябе павінен адчуваць вельмі моцнае пакліканне на служэнне. Для сябе асабіста я лічу, што выкладанне ў духоўнай навучальнай установе – гэта аптымальная дзейнасць. Богу можна служыць рознымі спосабамі і ў любым званні.

— А што б Вы маглі сказаць пра Вашае сямейнае жыццё? Як Вы пазнаёміліся са сваёй жонкай?

— Пазнаёміліся мы ў Жыровічах. Дакладней, яна збіралася паступаць у Педагагічны універсітэт, і наша агульная знаёмая дала ёй адрас маёй маці, у якой яна магла б пажыць падчас экзаменаў. Так мая маці пазнаёмілася з яе маці, якая таксама была веруючай. Ведаючы, што я жыў на той час у Жыровічах, яны вырашылі сюды прыехаць. Я іх вадзіў па манастыры і маляўнічых ваколіцах. Так наладзіліся кантакты, якія перараслі ў сяброўства з Наталляй, а потым у жаданне звязаць з ёй жыццё. Вянчаліся мы ў 1996 годзе ў Петра-Паўлаўскім храме г. Мінска ў майго былога аднакурсніка айца Аляксандра Гарбунова. Жонка мая таксама звязана з Царквой. Яна амаль штодзень спявае ў хоры. Яна мае гуманітарную адукацыю, але знайшла сябе ў царкоўных спевах. У нас ёсць дачка Надзея, з якой я звязваю свае спадзяванні. Пакуль у школе яе больш цікавіць матэматыка, чым гуманітарныя прадметы. Але я думаю, што яна падрасце і асвоіць і тую сферу, якая цікавіць мяне.

— У які храм вы ходзіце ў Мінску?

— Мы жывем на стыку двух мікра-раёнаў: Паўднёвага Захаду і Малінаўкі, таму я наведваю і Праабражэнскі храм, які адносіцца да Паўднёвага Захаду, і храм Опцінскіх старцаў ў Малінаўцы.

— Чым Вы займаецеся акрамя выкладання?

— Ў Мінску ў мяне былі спецкурсы па Новым і Старым Запавеце ва Універсітэце культуры. Там была ўмова выкладання па-беларуску. Таксама праводзіў спецкурсы па Новым Запавеце ў маладзёжным цэнтры пры прыходзе пр. Серафіма Сароўскага ў Малінаўцы. Таксама – курсы па Новым Запавеце. Удзельнічаю ў працы біблейскай камісіі па перакладзе Свяшчэннага Пісання на беларускую мову. Асноўныя мае заняткі звязаны з Царквой, а хобі ў мяне даволі разнастайныя. Мяне цікавіць класічная музыка, падарожжы, даследванне структуры розных моў.

— Што для вас Жыровічы?

— Жыровічы – гэта месца асаблівае для ўсёй Беларусі. Яно з’яўляецца ядром нашай рэлігійнасці. Тут людзі прывязваюцца не да велічных будынкаў, не да маляўнічых мясцін, а да той духоўнай традыцыі, якая захавалася у гэтым месцы болей, чым дзе ў Беларусі. Паколькі я многа гадоў ужо звязаны з Жыровічамі, то яны сталі значнай часткай майго жыцця. Тут месца маёй працы, дзе я магу неяк актыўна сябе праявіць. Таму манастыр, несумненна, падпітвае і натхняе на далейшае жыццё. Так вось я ў двух месцах і жыву: у Мінску і ў Жыровічах. Кожны тыдзень бываю і тут і там.

— Дзе б Вы хацелі яшчэ пабываць, куды марыце здзейсніць вандроўку?

— Рэальна пабываць далёка ад Беларусі не ўдаецца. Зараз ёсць магчымасці прагледзець змястоўныя відэафільмы пра розныя месцы. А пабываць хацеў бы ў краінах, якія малавядомыя для Беларусі, напрыклад, у Сербіі. Кантактаў з сербскай культурай у нас амаль няма альбо яны вельмі нетрывалыя. Трэба неяк выпраўляць сітуацыю, напрыклад, абменьвацца студэнтамі багаслоўскіх школ.

— Калі размова зайшла пра студэнтаў, то скажыце, ці адчуваеце, што прадметы, якія Вы выкладаеце, з’яўляюцца актуальнымі і патрэбнымі для семінарыстаў? І што Вам увогуле хацелася б ім пажадаць?

— Калі студэнты адгукаюцца, калі на іх тварах выражана прыманне або непрыманне матэрыялу, але не абыякавасць, то тады я разумею, што нездарма сяджу ў класе і нешта расказваю. Гэта, несумненна, узнагарода для выкладчыка, калі студэнту цікава, пра што яму гавораць.

А пажадаць студэнтам хацелася б шчырай веры, адказнасці за свае словы і ўчынкі, а таксама радаснага жадання вучыцца, набываць новыя веды.

 Матэрыял падрыхтавалi 
Ксенiя Нiкадзiмава, 
Андрэй Корзун

Рекомендуем

Принимаются статьи во второй номер научного журнала "Труды Минской духовной семинарии"

Целью издания журнала «Труды Минской духовной семинарии» является презентация и апробация результатов научной работы преподавателей и студентов Минской духовной семинарии.

Издательство Минской духовной семинарии выпустило сборник материалов XVIII Семинара студентов ВУЗов Беларуси

Форум проходил 13-14 декабря 2019 года на базе Минской духовной семинарии в Жировичах. Издание ориентировано на всех, кто интересуется вопросами белорусской конфессиональной истории и богословия.